Powidła opaleńskie

Opalenie to duża wieś kociewska położona 11 km na południe od Gniewu. Posadowiona na nizinie rozciągającej się od brzegu Wisły po porośnięte lasem krawędzie pradolin. Niedaleko Opalenia znajduje się osada Widlice, z której rozciąga się najpiękniejszy widok na Dolinę Wisły.

Opaleńska śliwka w tradycji
Na przełomie XIX i XX wieku nad Dolną Wisłą (na odcinku pomiędzy Bydgoszczą a Gniewem) było ponad dwa tysiące sadów przydomowych. Owoce wykorzystywano na własne potrzeby, a ich nadwyżkę zawożono do miast i sprzedawano. Szczególne znaczenie miały śliwy węgierki. Pozostałości tych sadów są dziś pielęgnowane przez lokalnych właścicieli i przywracane do dawnej świetności.
Drzewa śliwy węgierki zwykłej rosną silnie tworząc zagęszczone, kuliste korony i są odporne na mróz. Idealne warunki drzewom i owocom zapewnia właśnie Dolina Wisły i jej specyficzny mikroklimat.
Węgierka zwykła, to odmiana o małych lekko wydłużonych owocach i skórce pokrytej intensywnym niebieskim nalotem. Owoce dojrzewają na przełomie września i października.

"Powidła opaleńskie"
Węgierka zwykła jak żadna inna nadaje się do wyrobu powideł, które smażone są tradycyjnie bez dodatku cukru w wielkich kuprowych inaczej miedzianych  kotłach nawet dwa, trzy dni.  Proces smażenia odbywa się  na wolnym ogniu nad ogniskiem, w którym spala  się drewno z drzew liściastych. Masa owocowa cały czas mieszana jest za pomocą bociana czyli specjalnego mieszadła, które wykonane jest z miękkiego drewna. Przeciętnie jednorazowo do kotła wsypuje się 100 kg śliwki, a pestkowanie takiej ilości trwa około 6 godz.
Gotowy produkt  wkładany jest się do słoików, które potem są pasteryzowane. Dawniej powidła umieszczano w kamiennych garnkach i zapiekano w chlebowych piecach.

Wikliniarstwo
Kolejną tradycja kultywowaną w Opaleniu jest wikliniarstwo. Warto odwiedzić warsztaty lokalnych wytwórców, by zgłębić choć rąbek tej trudnej sztuki i zakupić tradycyjne wyroby w gospodarstwach agroturystycznych oraz samodzielnie wykonać proste przedmioty. W Opaleniu mieszka również kilku twórców ludowych: rzeźbiarzy, malarzy, hafciarek.

Królowa polskich rzek
Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków- Dolina Dolnej Wisły, swym zasięgiem obejmuje międzywale na odcinku od Włocławka po ujście Wisły do Zatoki Gdańskiej. Na nizinie opaleńskiej gnieździ się ponad 30 gatunków ptaków. Wiosną i jesienią tysiące skrzydlatych wędrowców odpoczywa na okolicznych łąkach i piaszczystych wiślanych łachach, zbierając siły do dalszej wędrówki. Dolna Wisła jest również unikatowa pod względem wartości krajobrazowych i kulturowych. Zachowało się tu wiele zabytków związanych z działalnością człowieka takich jak zamki krzyżackie, obiekty hydrotechniczne, zabudowa i cmentarze menonicie oraz liczne grodziska. Dolina Dolnej Wisły i Dolna Wisła ujęte zostały w europejskiej sieci ekologicznej Natura 2000, która ma na celu zapewnienie trwałej egzystencji cennych przyrodniczo ekosystemów Europy.

Rezerwaty przyrody
W otoczeniu Opalenia znajduje się kompleks lasów mieszanych. W ich sercu powołano dwa florystyczne rezerwaty przyrody „Opalenie Dolne” i „Opalenie Górne”. Obejmują one fragmenty lasu znajdujące się w pobliżu drogi Opalenie-Mała Karczma w dolinie „Strugi Młyńskiej” około 3 km od Wisły.
Ponadto w pobliskiej osadzie leśnej Pólko mieści się leśniczówka z Izbę Edukacji Leśnej i gospodarstwo agroturystyczne, gdzie skosztować można pysznych miodów z leśnej pasieki. Nieopodal, we wsi Widlice znajdują się dwa kolejne rezerwaty florystyczne „Wiosło Małe” i „Wiosło Duże” chroniące roślinność kserotermiczną porastającą zbocza doliny. Przemierzając opaleńskie atrakcje trzeba zobaczyć unikatowy, XIX wieczny pomnik z szarego granitu. Pomnik wzniesiono z okazji jubileuszu 60 lecia pracy zawodowej inspektora wałowego Gottlieba Schmida kierującego pracami hydrotechnicznymi przeprowadzanymi wówczas na Wiśle. Znajduje się on na leśnym wzgórzu w Widlicach na terenie rezerwatu przyrody „Wiosło Małe”. Warto nadmienić, że w 1924 roku w Opaleniu powstało pierwsze w Polsce terenowe koło Ligi Ochrony Przyrody.

Zabytki
W południowej części Opalenia nad malowniczym stawem, u źródeł strumyka wodnego Murawy wznosi się jeden z bardziej uroczych zabytków Opalenia. Jest to otoczony parkiem pałacyk rokokowy z około połowy XVIII murowany, piętrowy o fasadach rozczłonkowanych pilastrami. Budynek posadowiono na fundamentach XVII wiecznego barokowego dworku, z którego do naszych czasów przetrwały piwnice i prowadzące w różnych kierunkach podziemne korytarze. Niegdyś był on własnością rodu Czapskich ówczesnych dziedziców oraz fundatorów głównych Opaleńskich zabytków. Obecnie pałac  nie jest dostępny do zwiedzania, gdyż mieści się w nim ośrodek leczenia uzależnień „Zapowiednik”.
W Opaleniu znajduje się też barokowy kościółek pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła wybudowany w 1773 roku przez Jakuba Hutten Czapskiego. Jest to kościół jednonawowy z bocznymi kaplicami, murowany o wystroju rokokowym. Odnowiony został w latach 1909 i 1914. W jego wnętrzu znajduje się średniowieczna kropielnica granitowa wraz z portretem oraz portret fundatora, który znajduje się w kruchcie.

Opracowała Krystyna Gierszewska
na podstawie ulotki Stowarzyszenia Akademia Opaleńska


 


 


"Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa Inwestująca w obszary wiejskie."
Operacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Osi 4 LEADER Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
Strona internetowa opracowana w Stowarzyszeniu "Kociewskie Forum Kobiet". Instytucja zarządzająca Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.