Kociewskie przysmaki na Liście Produktów Tradycyjnych

Cenię dziedzictwo kulinarne kuchni kociewskiej otrzymane od przodków, czuję także  potrzebę kontynuowania rodzinnych tradycji oraz ich popularyzację, dlatego cieszy mnie fakt, że 30 czerwca 2006 roku udało mi się zarejestrować  dwa wyroby cukiernicze fefernuski kociewskie  i grochowinki kociewskie  na ogólnopolskiej Liście Produktów Tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Od tego momentu wyroby te stały się specjalnością wsi Lignowy Szlacheckie. Przyczyniły się do integracji społeczności lokalnej, do utrwalenia i ocalenia walorów tradycyjnej kuchni kociewskiej,  do szerokiej promocji nie tylko wsi, ale także regionu, a w roku 2010 stały się produktem promocyjnym Powiatu Tczewskiego.

 

Fefernuski kociewskie, to małe, piernikowe, kruche ciasteczka. Piecze się je na Kociewiu, zgodnie z tradycją zawsze  na święta Bożego Narodzenia. Ciasto piernikowe, z którego robi się fefernuski,  już dwa, trzy tygodnie przed świętami stoi na strychu (w chłodnym miejscu) i dojrzewa. W latach 1960-tych rodowita Kociewianka Walburga Juraszewska (gospodyni ks. proboszcza w Lignowach Szlacheckich) piekła przepyszne fefernuski i inne pierniczki. Recepturę  udostępniła mojej mamie Jadwidze Linda i innym znajomym. Dziś są one świątecznym przysmakiem w mojej rodzinie i razem z córką Justyną, wnuczką Agatką przygotowujemy je według dawnego przepisu  na  każde zbliżające się święta Bożego Narodzenia i nie tylko. Fefernuski piecze także szwagierka Teresa i inne gospodynie z Lignów Szlacheckich, Radostowa, Waćmierza, Miłobądza, Lipiej Góry, Nowej Cerkwii , a także z innych wsi Powiatu Tczewskiego.
Fefernuski kociewskie zaraz po upieczeniu są twarde jak kamienie. Przechowywane w szczelnie zamkniętych pojemnikach, kruszeją i potem same rozpływają się w ustach.
Nazwa „fefernuski” pochodzi z języka niemieckiego pfeffernusskuchen, gdzie pfeffer znaczy pieprz, pierny, a nuss- orzech, czyli twardy ; a więc fafernuski to pierne, twarde ciasteczka. O pieczeniu tych ciasteczek tak pisał Hubert Pobłocki w książce pod redakcją Romana Landowskiego  „W kuchni i przy stole”: Inksza forma feferkucha zes ździebko inszego ciasta to byli kuszki co sia mianowali fefernuski, psieczóne na plaskaty blasze. Na wysmarowany tłuszczam i posztrojowany mónko ułożyć paski ciasta, pocióńć na wirfle i wsadzić blacha do fest nahajcowanygo psieca. Po wyjańciu dać sia jamu łostudzić, polać farinó rozmóncóno wew kapce wody zes białtkam.

Fefernuski kociewskie uczestniczyły w V, VI i VII edycji  konkursu „Nasze Kulinarne Dziedzictwo”.
W roku 2006 podczas VI edycji tego konkursu otrzymały wyróżnienie.
Dnia 23.09.2006 r. prezentowane były na antenie TVP-3 w programie „Dzień dobry tu Gdańsk”.  Piernikowe ciasteczka trzykrotnie gościły na parlamentarnych stołach w Brukseli. Brały udział w prezentacji  Pomorski Stół Bożonarodzeniowy  w Starym Polu. Korzenne ciasteczka roku 2007 uczestniczyły w plebiscycie „Tradycyjne smaki Kociewia” ogłoszonym przez Dziennik Bałtycki podczas Powiatowego Dnia Rodziny w Tczewie.  W roku 2008 prosto z pieca mogli je posmakować uczestnicy II Festiwalu Kultury Kociewskiej w Pelplinie. Również w tym roku pierniczki kusiły swym zapachem w Parku Etnograficznym w Toruniu  podczas imprezy „Kociewskie Uciechy” organizowanej przez Muzeum Etnograficzne w Toruniu. Ciasteczka przyciągały gości przybywających na Europejską Noc Muzeów w Tczewie. Dnia 9 sierpnia 2008 roku były tematem audycji o ciekawych ludziach i produktach regionalnych w Radiu Gdańsk. We wrześniu 2008 roku częstowano fefernuskami kociewskimi senatorów w Senacie Rzeczypospolitej Polskiej w Warszawie podczas wystawy fotograficznej „Kociewie nieznane”. Również we wrześniu 2008 roku regionalne słodkości poznali uczestnicy V Ogólnopolskiego Forum Inicjatyw Pozarządowych, które odbywało się w Warszawie. Fefernuski kociewskie prezentowały Powiat Tczew podczas imprezy „Unikaty z Kociewia” organizowanej w ramach Jarmarku św. Dominika w Gdańsku w 2009 roku.
Od kilku lat dnia 6 grudnia w mroźne popołudnie  piernikowy zapach fefernusków kociewskich snuje się po placu przed pelplińskim urzędem podczas organizowanych przez Miejski Ośrodek Kultury w Pelplinie „Mikołajek”.

 

Grochowinki kociewskie, to powyginane smażone na głębokim tłuszczu ciasteczka. To regionalna nazwa faworków lub chruścików. Smaży się te smakołyki w długie zimowe wieczory, szczególnie w okresie końca karnawału, czyli w Zapusty przed Wielkim Postem. Przygotowanie ciasta nie zajmuje dużo czasu. Są to ciasteczka stosunkowo tanie, ponieważ produkty zawsze można znaleźć we własnej spiżarni. Do ciasta daje się świeże, wiejskie jaja, mąkę pszenną z kociewskich pól oraz śmietanę z gospodarstwa domowego oraz tłuszcz i cukier. Smaży się je  na smalcu wytwarzanym metodą tradycyjną. 

 

Krystyna Gierszewska


 


 


"Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa Inwestująca w obszary wiejskie."
Operacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Osi 4 LEADER Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
Strona internetowa opracowana w Stowarzyszeniu "Kociewskie Forum Kobiet". Instytucja zarządzająca Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.